Πώς Μπορώ να Αποζημιωθώ από το Δημόσιο
Αστική ευθύνη Δημοσίου, ΟΤΑ & ΝΠΔΔ — Πλήρης οδηγός 2026
Νομικό Πλαίσιο — Άρθρα 105-106 ΕισΝΑΚ
Η αστική ευθύνη του Ελληνικού Δημοσίου ρυθμίζεται από τα άρθρα 105 και 106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα (ΕισΝΑΚ). Συγκεκριμένα, το Δημόσιο, οι ΟΤΑ και τα ΝΠΔΔ ευθύνονται για κάθε ζημία που προκλήθηκε από παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων τους κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας.
Η ευθύνη είναι αντικειμενική: δεν απαιτείται απόδειξη υπαιτιότητας (δόλου ή αμέλειας) του δημοσίου υπαλλήλου, αλλά μόνο το παράνομο της πράξης ή παράλειψης, η ζημία και η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ τους.
Η αξίωση εκδικάζεται από τα Διοικητικά Δικαστήρια (Διοικητικό Πρωτοδικείο, Διοικητικό Εφετείο, ΣτΕ). Για ζημίες έως ορισμένο ποσό αρμόδιο είναι το Μονομελές Διοικητικό Πρωτοδικείο.
Πότε Ευθύνεται το Δημόσιο — Προϋποθέσεις
Για να γεννηθεί ευθύνη του Δημοσίου, πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:
Παράνομη θεωρείται και η παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας — π.χ. μη συντήρηση δρόμου από τον Δήμο που οδήγησε σε ατύχημα.
- Πράξη ή παράλειψη οργάνου του Δημοσίου (υπάλληλος, αστυνομικός, γιατρός νοσοκομείου, εκπαιδευτικός κ.λπ.)
- Άσκηση δημόσιας εξουσίας (όχι ιδιωτική δραστηριότητα)
- Παρανομία της πράξης/παράλειψης — παραβίαση κανόνα δικαίου που προστατεύει τον ζημιωθέντα
- Πραγματική ζημία (θετική ή αποθετική, υλική ή ηθική)
- Αιτιώδης συνάφεια μεταξύ παράνομης συμπεριφοράς και ζημίας
Τυπικές Περιπτώσεις Αποζημίωσης
Στην πράξη συναντάμε ευθύνη του Δημοσίου σε πολυάριθμες περιπτώσεις:
- Ιατρικά σφάλματα σε δημόσια νοσοκομεία (ΕΣΥ)
- Τραυματισμοί σε δημοτικούς δρόμους, πεζοδρόμια, πλατείες (κακή συντήρηση)
- Ζημίες από αστυνομική βία ή παράνομες συλλήψεις
- Παράνομες διοικητικές πράξεις (άκυρες άδειες, παράνομες κατασχέσεις)
- Φορολογικά πρόστιμα που ακυρώθηκαν αλλά εισπράχθηκαν
- Υπερβολική διάρκεια δίκης (παραβίαση άρ. 6 ΕΣΔΑ)
- Ζημίες από πυρκαγιές, πλημμύρες λόγω αμελούς πρόληψης
- Σχολικά ατυχήματα κατά τη διάρκεια μαθήματος
- Παράνομη φυλάκιση ή κράτηση
- Ευθύνη ΕΦΚΑ, ΑΑΔΕ από λανθασμένες πράξεις
Διαδικασία Διεκδίκησης — Βήμα προς Βήμα
Η διεκδίκηση αποζημίωσης από το Δημόσιο ακολουθεί συγκεκριμένη διοικητική και δικαστική διαδικασία:
- Βήμα 1: Συγκέντρωση αποδεικτικών μέσων (έγγραφα, ιατρικές γνωματεύσεις, μάρτυρες, φωτογραφίες)
- Βήμα 2: Υποβολή αίτησης θεραπείας ή ιεραρχικής προσφυγής (όπου προβλέπεται)
- Βήμα 3: Σύνταξη και κατάθεση αγωγής στο αρμόδιο Διοικητικό Πρωτοδικείο
- Βήμα 4: Επίδοση αγωγής στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (ΝΣΚ)
- Βήμα 5: Προδικαστική φάση — προτάσεις, ανταπόδειξη
- Βήμα 6: Συζήτηση στο ακροατήριο, εξέταση μαρτύρων
- Βήμα 7: Έκδοση απόφασης — δυνατότητα έφεσης στο Διοικητικό Εφετείο
- Βήμα 8: Εκτέλεση απόφασης — πληρωμή από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους
Προθεσμία Παραγραφής — 5 Έτη
Η αξίωση αποζημίωσης κατά του Δημοσίου παραγράφεται μετά την παρέλευση 5 ετών από την τέλεση της παράνομης πράξης ή παράλειψης (ν. 2362/1995, άρ. 90). Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. αδικοπρακτική ευθύνη με συγκεκριμένο ζημιογόνο γεγονός) εφαρμόζεται και η πενταετής παραγραφή του ΑΚ 937.
Σημαντική προσοχή: Η προθεσμία αρχίζει από τη γνώση της ζημίας και του υπόχρεου. Σε ιατρικά σφάλματα με όψιμη εκδήλωση συμπτωμάτων, η παραγραφή μπορεί να αρχίσει αργότερα.
Διακοπή παραγραφής επέρχεται με την άσκηση αγωγής, την υποβολή αίτησης θεραπείας ή την αναγνώριση της οφειλής από το Δημόσιο.
Δωρεάν Αξιολόγηση Υπόθεσης
Μιλήστε με εξειδικευμένο δικηγόρο για την υπόθεσή σας.
Τι Αποζημίωση Δικαιούστε — Υπολογισμός
Η αποζημίωση καλύπτει κάθε ζημία που είναι σε αιτιώδη συνάφεια με την παράνομη πράξη:
Στην ηθική βλάβη, τα ελληνικά διοικητικά δικαστήρια επιδικάζουν συνήθως 5.000€ - 100.000€ ανάλογα με τη βαρύτητα. Σε θανατηφόρα ατυχήματα, η ψυχική οδύνη συγγενών μπορεί να ξεπεράσει τις 200.000€ συνολικά.
- Θετική ζημία: ιατρικά έξοδα, αποκατάσταση, νέα περιουσιακά στοιχεία αντί κατεστραμμένων
- Διαφυγόντα κέρδη: απώλεια εισοδημάτων, μισθών, επαγγελματικών ευκαιριών
- Ηθική βλάβη: ψυχική οδύνη, ταλαιπωρία, στιγματισμός (ΑΚ 932)
- Ψυχική οδύνη συγγενών σε περίπτωση θανάτου (ΑΚ 932)
- Έξοδα νοσηλείας, φυσιοθεραπείας, ψυχολογικής υποστήριξης
- Δαπάνες για βοηθό προσώπου σε περίπτωση αναπηρίας
Ευθύνη ΟΤΑ — Δήμων & Περιφερειών
Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες ευθύνονται με τους ίδιους όρους όπως το Δημόσιο. Τυπικές περιπτώσεις: λακκούβες σε δρόμους, σπασμένα πεζοδρόμια, ελλιπής σήμανση, ανύπαρκτος φωτισμός, κακή συντήρηση δημοτικών κτιρίων, παιδικών χαρών, αθλητικών εγκαταστάσεων.
Η αγωγή κατά Δήμου κατατίθεται στο Διοικητικό Πρωτοδικείο της έδρας του και επιδίδεται στον Δήμαρχο. Συχνά οι Δήμοι επικαλούνται ασφαλιστήρια συμβόλαια αστικής ευθύνης, αλλά αυτό δεν απαλλάσσει τον ζημιωθέντα από την υποχρέωση αγωγής κατά του Δήμου.
Ιατρικά Σφάλματα σε Δημόσια Νοσοκομεία
Για ιατρικά σφάλματα σε νοσοκομεία του ΕΣΥ, ευθύνεται το Δημόσιο μέσω αγωγής στο Διοικητικό Πρωτοδικείο — όχι ο γιατρός ατομικά (εκτός αν υπάρχει δόλος ή βαρειά αμέλεια).
Απαιτείται ιατρική πραγματογνωμοσύνη για την απόδειξη του σφάλματος και της αιτιώδους συνάφειας με τη βλάβη. Συνηθισμένα σφάλματα: λανθασμένη διάγνωση, αργοπορημένη θεραπεία, χειρουργικά λάθη, νοσοκομειακές λοιμώξεις, λάθος δοσολογία φαρμάκων.
Παράλληλα μπορεί να ασκηθεί ποινική δίωξη κατά του γιατρού για σωματική βλάβη από αμέλεια (άρ. 314 ΠΚ) ή ανθρωποκτονία από αμέλεια (άρ. 302 ΠΚ).
Για περισσότερες λεπτομέρειες δείτε τον οδηγό μας Ιατρικό Σφάλμα: Αποζημίωση.
Αποζημίωση για Υπερβολική Διάρκεια Δίκης
Ο ν. 4055/2012 (άρ. 53-58) προβλέπει δικαίωμα αποζημίωσης όταν η διάρκεια δίκης υπερβαίνει το εύλογο όριο (παραβίαση άρ. 6 ΕΣΔΑ). Η αίτηση κατατίθεται στο ίδιο δικαστήριο που εκδίκασε την υπόθεση εντός 6 μηνών από την τελεσιδικία.
Τυπικά ποσά: 600€ έως 1.200€ για κάθε έτος καθυστέρησης πέραν του ευλόγου. Το ποσό μπορεί να ανέλθει σημαντικά σε υποθέσεις ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.
Συχνά Λάθη που Πρέπει να Αποφύγετε
Από την εμπειρία μας στα διοικητικά δικαστήρια:
- 1. Καθυστέρηση πέραν της 5ετούς παραγραφής
- 2. Άσκηση αγωγής σε λάθος δικαστήριο (πολιτικό αντί διοικητικού)
- 3. Ελλιπής τεκμηρίωση ζημίας — απαιτούνται έγγραφα και πραγματογνωμοσύνη
- 4. Μη συγκέντρωση ιατρικών γνωματεύσεων εγκαίρως
- 5. Παράλειψη φωτογραφικού υλικού στον τόπο του ατυχήματος
- 6. Υπολογισμός αποζημίωσης χωρίς λογιστή/πραγματογνώμονα
- 7. Μη επίδοση αγωγής στο ΝΣΚ — απαράδεκτη
- 8. Αναγνώριση της παρανομίας μόνο, χωρίς αίτημα αποζημίωσης
- 9. Παραίτηση από έφεση χωρίς νομική συμβουλή
- 10. Καθυστέρηση στην εκτέλεση της απόφασης
Συχνές Ερωτήσεις
Σκέφτεστε Αγωγή κατά του Δημοσίου;
Αναλαμβάνουμε υποθέσεις αστικής ευθύνης Δημοσίου, ΟΤΑ και ΝΠΔΔ — από την προδικαστική φάση μέχρι την εκτέλεση της απόφασης.