Το Νέο Κληρονομικό Δίκαιο – Ν. 5303/2026
Αναμόρφωση Πέμπτου Βιβλίου Αστικού Κώδικα — Πλήρης Οδηγός 2026
Ν. 5303/2026 — Η Μεγαλύτερη Αναμόρφωση από το 1946
Ο Νόμος 5303/2026 (ΦΕΚ Α΄ 81/22.05.2026) με τίτλο «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις» αποτελεί την πλέον εκτεταμένη μεταρρύθμιση του κληρονομικού δικαίου από την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα το 1946. Με το Άρθρο 3 του νόμου αντικαθίσταται ολόκληρο το Πέμπτο Βιβλίο του ΑΚ (άρθρα 1710 έως 2035), ενώ με τα επόμενα άρθρα τροποποιούνται και ο Εισαγωγικός Νόμος ΑΚ και ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας.
Ο νόμος εισάγει για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο την κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου και τη σύμβαση παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα, αναμορφώνει την ευθύνη του κληρονόμου, αναβαθμίζει τη δικαστική εκκαθάριση κληρονομίας, απλοποιεί τις σχέσεις των συγκληρονόμων και καταργεί θεσμούς που είχαν περιπέσει σε αχρησία.
Το γραφείο μας έχει ήδη εξειδικευτεί στις νέες ρυθμίσεις και αναλαμβάνει σύνταξη διαθηκών, κληρονομικών συμβάσεων, αποδοχών/αποποιήσεων και δικαστική εκπροσώπηση υπό το νέο καθεστώς.
Κάθε διαθήκη ή κληρονομικός σχεδιασμός που έγινε πριν τον Μάιο 2026 θα πρέπει να επανεξεταστεί υπό το πρίσμα του Ν. 5303/2026 — πολλές νέες δυνατότητες (π.χ. κληρονομική σύμβαση) ήταν προηγουμένως ανύπαρκτες.
Σκοπός και Αντικείμενο (Άρθρα 1-2)
Κατά το Άρθρο 1 του Ν. 5303/2026, σκοπός είναι «ο εκσυγχρονισμός και η προσαρμογή του Κληρονομικού Δικαίου στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες». Το Άρθρο 2 προσδιορίζει εξαντλητικά το αντικείμενο σε έξι άξονες:
- Αναμόρφωση της εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής και της νόμιμης μοίρας
- Αναθεώρηση του συστήματος ευθύνης του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας
- Αναβάθμιση του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομίας
- Απλοποίηση της διευθέτησης των σχέσεων των συγκληρονόμων
- Εισαγωγή κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου και συμβάσεων παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα
- Κατάργηση θεσμών κληρονομικού δικαίου που έχουν περιπέσει σε αχρησία
Αντικατάσταση Πέμπτου Βιβλίου ΑΚ (Άρθρο 3)
Το Άρθρο 3 αντικαθιστά το σύνολο του Πέμπτου Βιβλίου του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984). Η αρίθμηση των άρθρων διατηρείται (1710 επ.), αλλά το περιεχόμενο πολλών από αυτά αναμορφώνεται ριζικά, ενώ προστίθενται νέα κεφάλαια — κυρίως το Κεφάλαιο Τέταρτο για την κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου.
Η δομή του νέου Βιβλίου παραμένει σε γενικές γραμμές: Κεφάλαιο Α΄ Γενικά, Β΄ Σύνταξη/Ανάκληση/Δημοσίευση Διαθηκών, Γ΄ Περιεχόμενο Διαθήκης, Δ΄ (νέο) Κληρονομική Σύμβαση Αιτία Θανάτου, Ε΄ Εξ Αδιαθέτου Διαδοχή, Στ΄ Νόμιμη Μοίρα, Ζ΄ Αποδοχή και Αποποίηση, Η΄ Πληρωμή Χρεών της Κληρονομίας, Θ΄ Κληρονομητήριο, Ι΄ Σχέσεις Συγκληρονόμων.
Κληρονομική Σύμβαση Αιτία Θανάτου (Άρθρα 1798 επ.) — Νέος Θεσμός
Πρόκειται για την σημαντικότερη καινοτομία του Ν. 5303/2026. Με το νέο Κεφάλαιο Τέταρτο εισάγεται για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο η κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου, ήτοι σύμβαση μεταξύ του μέλλοντος κληρονομουμένου και τρίτου, με την οποία ο πρώτος υποχρεώνεται να καταλείψει στον δεύτερο κληρονομία ή κληροδοσία και αποκτά ο τρίτος δικαίωμα μη ανακλητό.
Καταρτίζεται υποχρεωτικά με συμβολαιογραφικό έγγραφο και προσωπική σύμπραξη του διαθέτη (το Άρθρο 1716 περί αυτοπρόσωπης σύνταξης εφαρμόζεται αναλόγως). Ο διαθέτης διατηρεί την ελευθερία διάθεσης εν ζωή της περιουσίας του (νέο άρθρο 1801), αλλά δεν μπορεί να ανακαλέσει τη σύμβαση μονομερώς, εκτός εξαιρετικών περιπτώσεων (π.χ. αναξιότητα του αντισυμβαλλόμενου).
Πρακτική χρησιμότητα: επιχειρηματική διαδοχή σε οικογενειακή επιχείρηση, εξασφάλιση συντρόφου χωρίς γάμο, κληρονομικές διευθετήσεις στο πλαίσιο διαζυγίου ή διαζευκτικού συμφώνου, προστασία ανηλίκου από μέλλοντες διεκδικητές.
Η κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου ΔΕΝ μπορεί να αντικαταστήσει τη διαθήκη όταν υπάρχουν νόμιμοι μεριδούχοι που δεν συμπράττουν — η νόμιμη μοίρα παραμένει αναπαλλοτρίωτη χωρίς ρητή σύμβαση παραίτησης.
Σύμβαση Παραίτησης από Μελλοντικά Κληρονομικά Δικαιώματα
Παράλληλος νέος θεσμός: η σύμβαση μεταξύ του μέλλοντος κληρονομουμένου και νόμιμου μεριδούχου του (π.χ. τέκνου, συζύγου), με την οποία ο δεύτερος παραιτείται οριστικά από το μελλοντικό κληρονομικό του δικαίωμα ή από τη νόμιμη μοίρα του. Καταρτίζεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και αυτοπρόσωπη σύμπραξη.
Η σύμβαση αυτή είναι μη ανακλητή και έχει αποτέλεσμα και κατά των κατιόντων του παραιτηθέντος (εκτός αν συμφωνηθεί άλλως). Πρακτικά λύνει χρόνια προβλήματα: τέκνο που έλαβε μεγάλη δωρεά ζώντος μπορεί να παραιτηθεί ώστε να μη δημιουργηθούν μελλοντικές διεκδικήσεις· γονέας μπορεί να εξασφαλίσει ότι περιουσία θα μείνει σε συγκεκριμένο τέκνο χωρίς αμφισβητήσεις από αδέρφια.
Πριν το Ν. 5303/2026, τέτοιες συμφωνίες ήταν άκυρες ως αντίθετες στην ΑΚ 368 (απαγόρευση συμβάσεων για κληρονομία ζώντος). Το Άρθρο 5 του νόμου τροποποιεί την ΑΚ 368 ακριβώς για να επιτρέψει αυτές τις νέες κατηγορίες συμβάσεων.
Μεταθανάτια Τεχνητή Γονιμοποίηση (νέο ΑΚ 1711)
Το νέο άρθρο 1711 ΑΚ ορίζει ρητά: «Κληρονόμος μπορεί να γίνει και το τέκνο που γεννήθηκε ύστερα από μεταθανάτια τεχνητή γονιμοποίηση». Η ρύθμιση αυτή λύνει χρόνιο νομικό κενό και εναρμονίζει το ελληνικό δίκαιο με τις δυνατότητες της σύγχρονης ιατρικής αναπαραγωγής.
Προϋποθέσεις: η μεταθανάτια γονιμοποίηση πρέπει να γίνει υπό τους όρους του ν. 3305/2005 (γραπτή συναίνεση του αποβιώσαντος, ιατρικά κριτήρια, χρονικά όρια). Το τέκνο που γεννιέται αποκτά πλήρη κληρονομικά δικαιώματα ως κατιών, υπολογιζόμενα από τον χρόνο επαγωγής (θάνατο γονέα).
Πρακτική συνέπεια: ανοίγει νέα κατηγορία πιθανών κληρονόμων, με σημαντικές επιπτώσεις σε ήδη κατανεμημένες κληρονομίες — απαιτείται προσοχή σε αποδοχές κληρονομιάς όταν υπάρχει σύζυγος σε αναπαραγωγική ηλικία με αποθηκευμένο γενετικό υλικό του θανόντος.
Νέοι Κανόνες Ικανότητας Διαθέτη (ΑΚ 1719-1720)
Το νέο άρθρο 1719 διευρύνει τις περιπτώσεις ανικανότητας: εκτός από τους ανήλικους κάτω των 16 ετών και τους υπό πλήρη δικαστική συμπαράσταση, ανίκανος είναι πλέον ρητά και όποιος βρίσκεται σε «ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιορίζει αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής του» κατά τον χρόνο σύνταξης.
Η ανικανότητα του υπό δικαστική συμπαράσταση αρχίζει από τη στιγμή υποβολής της σχετικής αίτησης ή της πράξης αυτεπάγγελτης εισαγωγής της υπόθεσης — όχι από την έκδοση της απόφασης. Αυτό προστατεύει ηλικιωμένους από καταχρηστικές διαθήκες κατά την περίοδο εκκρεμοδικίας.
Το νέο άρθρο 1720 περιέχει αντίστροφο κανόνα προστασίας: αν ο συμπαραστατούμενος συντάξει διαθήκη κατά την περίοδο εκκρεμοδικίας άρσης της συμπαράστασης και αποβιώσει πριν την τελεσιδικία της άρσης, θεωρείται ικανός.
Άκυρες Διαθήκες σε Φορείς Υγείας/Κοινωνικής Φροντίδας (ΑΚ 1724)
Νέος προστατευτικός κανόνας: ιδιόγραφη διαθήκη που συντάχθηκε από πρόσωπο νοσηλευόμενο ή φιλοξενούμενο σε φορέα παροχής υπηρεσιών υγείας ή κοινωνικής φροντίδας (νοσοκομείο, κλινική, οίκος ευγηρίας, ΜΦΗ), κατά τη διάρκεια της περίθαλψής του ή εντός 3 μηνών από τη διακοπή της, είναι άκυρη κατά το μέρος που εγκαθιστά:
Η ρύθμιση αυτή προστατεύει ηλικιωμένους και ευάλωτους από κατάχρηση επιρροής. Αν συντάξατε διαθήκη υπέρ ιατρού ή νοσηλευτή κατά τη διάρκεια νοσηλείας, η διαθήκη είναι άκυρη — απαιτείται νέα σύνταξη μακριά από τον φορέα.
- Νομικά ή φυσικά πρόσωπα που συνδέονται με τον φορέα (διοικητές, ιατροί, νοσηλευτές, εργαζόμενοι)
- Συγγενείς σε ευθεία γραμμή απεριόριστα ή έως τον τρίτο βαθμό σε πλάγια γραμμή εξ αίματος ή εξ αγχιστείας
- Σύζυγο ή σύντροφο συμφώνου συμβίωσης των ανωτέρω προσώπων
- Εξαίρεση: όταν τα πρόσωπα αυτά θα ήταν εξ αδιαθέτου κληρονόμοι (π.χ. το τέκνο-ιατρός)
Διάταξη υπέρ Συζύγου ή Συντρόφου (νέο ΑΚ 1770)
Το αναμορφωμένο άρθρο 1770 επεκτείνει την προστασία: διάταξη διαθήκης υπέρ συζύγου ή συντρόφου συμφώνου συμβίωσης είναι ακυρώσιμη σε περίπτωση αμφιβολίας αν:
- Ο γάμος ή το σύμφωνο ήταν άκυρο ή λύθηκε όσο ζούσε ο διαθέτης
- Ο διαθέτης είχε ασκήσει αγωγή διαζυγίου με βάσιμο λόγο
- Είχε συναφθεί συμφωνία συναινετικού διαζυγίου
- Είχε υποβληθεί η κοινή ψηφιακή δήλωση συναινετικού διαζυγίου κατά ΑΚ 1441
- Είχε υπογραφεί συναινετική ή μονομερής πράξη λύσης συμφώνου συμβίωσης
Επέκταση Προστασίας Οικογενειακής Στέγης (ΑΚ 612, 612Α)
Τα Άρθρα 6 και 7 του Ν. 5303/2026 τροποποιούν τα ΑΚ 612 και 612Α: σε περίπτωση θανάτου του μισθωτή κατοικίας, η μισθωτική σχέση συνεχίζεται όχι μόνο υπέρ του συζύγου και των τέκνων, αλλά πλέον και υπέρ του συντρόφου συμφώνου συμβίωσης που συγκατοικούσε, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις.
Η τροποποίηση αυτή αντιμετωπίζει το πραγματικό πρόβλημα έξωσης συντρόφων που είχαν για χρόνια κοινή κατοικία αλλά δεν προστατεύονταν από τον προηγούμενο νόμο. Καλύπτει τόσο σύμφωνα συμβίωσης ετεροφύλων όσο και ομοφύλων.
Νέα Κατάθεση και Δημοσίευση Ιδιόγραφης Διαθήκης
Το νέο άρθρο 1722 ΑΚ προβλέπει ότι η ιδιόγραφη διαθήκη μπορεί να κατατεθεί από τον διαθέτη αυτοπροσώπως σε συμβολαιογράφο για φύλαξη. Σε συνδυασμό με τον αναμορφωμένο 808Α ΚΠολΔ (Άρθρο 18 του Ν. 5303/2026), η αρμοδιότητα για την κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας ανατίθεται πλέον στο ειρηνοδικείο του τόπου δημοσίευσης, με ταχύτερη διαδικασία εκουσίας δικαιοδοσίας.
Παράλληλα, το νέο άρθρο 1764 εισάγει το «τεκμήριο γνησιότητας κυρίας διαθήκης»: ιδιόγραφη διαθήκη που δημοσιεύθηκε και κηρύχθηκε κυρία τεκμαίρεται γνήσια αν για 5 έτη δεν αμφισβητήθηκε σε δίκη — προστατεύοντας τους κληρονόμους από μεταγενέστερες προσβολές.
Νέο Σύστημα Ευθύνης Κληρονόμου
Ο Ν. 5303/2026 αναθεωρεί ριζικά το σύστημα ευθύνης του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας. Διατηρείται μεν η επιλογή απογραφής ως μέσο περιορισμού ευθύνης, αλλά απλοποιείται η διαδικασία της και εισάγονται νέοι μηχανισμοί προστασίας.
Σημαντική αλλαγή για τους ανηλίκους: το νέο άρθρο 1527 (Άρθρο 12 του Ν. 5303) ορίζει ότι κάθε επαγωγή κληρονομίας σε ανήλικο θεωρείται αυτοδικαίως ότι έγινε με το ευεργέτημα της απογραφής, ώστε ο ανήλικος να μην επιβαρύνεται ποτέ πέραν του ενεργητικού. Παράλληλα προστατεύονται και οι γονείς από προσωπική ευθύνη.
Για τους ενηλίκους, η διαδικασία απογραφής ψηφιοποιείται και μειώνεται ο χρόνος ολοκλήρωσής της. Το Άρθρο 16 περιορίζει την ευθύνη του Δημοσίου ως κληρονόμου (αναγκαστικού) εξαντλητικά στο ενεργητικό της κληρονομίας.
Αναβάθμιση Δικαστικής Εκκαθάρισης Κληρονομίας
Η δικαστική εκκαθάριση κληρονομίας ήταν ιστορικά υποχρησιμοποιημένη λόγω δυσκίνητης διαδικασίας. Ο Ν. 5303/2026 την επανασχεδιάζει ως πραγματικό εργαλείο επίλυσης πολύπλοκων κληρονομιών — ιδίως υπερχρεωμένων ή με πολλούς συγκληρονόμους.
Το Άρθρο 23 αντικαθιστά το 814 ΚΠολΔ: η αρμοδιότητα ανατίθεται στο μονομελές πρωτοδικείο, με ταχεία διαδικασία διορισμού εκκαθαριστή, δημοσίευσης πρόσκλησης δανειστών και ρευστοποίησης ενεργητικού. Το Άρθρο 24 αναμορφώνει τη διαδικασία ανακοπής (817 ΚΠολΔ) επιτρέποντας ταχύτερη επίλυση διαφωνιών δανειστών.
Πρακτική σημασία: όταν η κληρονομία είναι υπερχρεωμένη και η αποποίηση δεν είναι ελκυστική (π.χ. υπάρχει αξιόλογο ενεργητικό αλλά και πολλά χρέη), η εκκαθάριση γίνεται πλέον ρεαλιστική εναλλακτική.
Δωρεάν Αξιολόγηση Υπόθεσης
Μιλήστε με εξειδικευμένο δικηγόρο για την υπόθεσή σας.
Τροποποιήσεις ΚΠολΔ — Νέες Δικονομικές Διαδικασίες
Το Κεφάλαιο Γ΄ του Μέρους Β΄ του Ν. 5303/2026 (Άρθρα 17-25) εκσυγχρονίζει τις δικονομικές διαδικασίες:
- Άρθρο 17 (483 ΚΠολΔ): Διεύρυνση επιδίκασης επιχείρησης και αναβολή καταβολής
- Άρθρο 18 (808Α ΚΠολΔ): Αρμοδιότητα ειρηνοδικείου για κήρυξη ιδιόγραφης ως κυρίας
- Άρθρο 19 (νέο 808Β ΚΠολΔ): Διαδικασία δημοσίευσης κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου
- Άρθρο 20 (812 ΚΠολΔ): Διαδικασία δήλωσης αποποίησης ή αποδοχής — ψηφιοποίηση
- Άρθρο 21 (νέο 812Α ΚΠολΔ): Βεβαίωση κληρονομικού δικαιώματος συντρόφου σε ελεύθερη ένωση
- Άρθρο 22 (813 ΚΠολΔ): Βεβαίωση ότι δεν υπάρχει άλλος κληρονόμος εκτός Δημοσίου
- Άρθρο 25 (975 ΚΠολΔ): Νέο γενικό προνόμιο υπέρ της νόμιμης μοίρας
Προνόμιο Νόμιμης Μοίρας στην Αναγκαστική Εκτέλεση (ΚΠολΔ 975)
Καινοτομία του Άρθρου 25: αναδιαρθρώνεται η σειρά γενικών προνομίων στην αναγκαστική εκτέλεση και καθιερώνεται νέο προνόμιο υπέρ των απαιτήσεων νομίμων μεριδούχων κατά της κληρονομικής περιουσίας.
Πρακτική σημασία: ο νόμιμος μεριδούχος που διεκδικεί δικαστικά τη μοίρα του από κληρονομία προηγείται έναντι κοινών ανέγγυων δανειστών της κληρονομίας. Αυτό προστατεύει ουσιαστικά τα δικαιώματα τέκνων και συζύγου σε υπερχρεωμένες κληρονομίες.
Τροποποιήσεις Εισαγωγικού Νόμου ΑΚ — Περιορισμός Ευθύνης Δημοσίου
Το Άρθρο 16 του Ν. 5303/2026 αντικαθιστά το άρθρο 118 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα. Η ευθύνη του Δημοσίου, όταν καθίσταται κληρονόμος ελλείψει άλλων (αναγκαστικός κληρονόμος), περιορίζεται πλέον ρητώς και εξαντλείται στο ενεργητικό της κληρονομίας που πράγματι περιήλθε σε αυτό.
Η ρύθμιση αυτή αντιμετωπίζει το πρόβλημα που είχε προκύψει σε πληθώρα δικαστικών αποφάσεων, όπου δανειστές διεκδικούσαν από το Δημόσιο ποσά μεγαλύτερα της κληρονομικής περιουσίας που είχε εισπράξει.
Έναρξη Ισχύος και Μεταβατικές Διατάξεις
Κατά το Άρθρο 41 του Ν. 5303/2026, η ισχύς αρχίζει από τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (22.05.2026), με ορισμένες διατάξεις (κυρίως οι ψηφιακές διαδικασίες) να εφαρμόζονται προοδευτικά μετά την έκδοση των αναγκαίων κανονιστικών πράξεων.
Μεταβατικά: ο νέος νόμος εφαρμόζεται σε κληρονομίες που ανοίγονται μετά την έναρξη ισχύος. Για κληρονομίες που είχαν ανοίξει πριν, εξακολουθούν να ισχύουν οι παλαιές διατάξεις, με ορισμένες εξαιρέσεις (π.χ. οι νέες δικονομικές διαδικασίες εφαρμόζονται και σε εκκρεμείς υποθέσεις).
Διαθήκες που είχαν συνταχθεί πριν τον Ν. 5303/2026 παραμένουν έγκυρες ως προς τον τύπο και την ικανότητα του διαθέτη, αλλά οι ερμηνευτικοί κανόνες και οι κανόνες περιεχομένου εφαρμόζονται κατά το νέο δίκαιο εφόσον η επαγωγή γίνεται μετά την έναρξη ισχύος.
Για πρακτικές οδηγίες αποδοχής υπό το νέο νόμο, διαβάστε Πώς να Αποδεχτώ Κληρονομιά.
Ηλεκτρονική Διαθήκη — Συμπληρωματική Καινοτομία
Παράλληλα με τις αλλαγές του Ν. 5303/2026, παραμένει σε ισχύ η δυνατότητα σύνταξης ηλεκτρονικής διαθήκης μέσω gov.gr (εισήχθη με τον ν. 4842/2021), με ισχυρή αυθεντικοποίηση μέσω TaxisNet και ψηφιακής υπογραφής, με την ίδια ισχύ με τη συμβολαιογραφική.
Πλεονεκτήματα: άμεση καταχώριση στο Κεντρικό Μητρώο Διαθηκών, αυτόματη χρονοσφραγίδα, εξάλειψη κινδύνου απώλειας ή πλαστογράφησης.
Περιορισμοί: δεν επιτρέπεται για ιδιαίτερα πολύπλοκες διατάξεις, για κληροδοχίες σε ανήλικους χωρίς προστασία, ή για άτομα με δικαστική συμπαράσταση.
Πριν συντάξετε ηλεκτρονική διαθήκη, συμβουλευθείτε δικηγόρο για να ελέγξετε αν η περιπλοκότητα της περιουσίας σας απαιτεί συμβολαιογραφική μορφή ή κληρονομική σύμβαση.
Ψηφιακή Αποδοχή & Αποποίηση Κληρονομιάς
Με το Άρθρο 20 του Ν. 5303/2026 (τροποποίηση 812 ΚΠολΔ) η δήλωση αποδοχής ή αποποίησης μπορεί να γίνει ηλεκτρονικά μέσω gov.gr, χωρίς αυτοπρόσωπη μετάβαση στο Πρωτοδικείο. Καταχωρίζεται αυτόματα στο μητρώο και αποστέλλεται στις αρμόδιες αρχές.
Για κληρονόμους στο εξωτερικό λύνεται σημαντικό πρόβλημα: δεν απαιτείται πια κοστοβόρα προξενική θεώρηση, αρκεί έγκυρη ψηφιακή ταυτοποίηση.
Προσοχή: η σιωπηρή αποδοχή εξακολουθεί να ισχύει. Αν προβείτε σε πράξεις διαχείρισης πριν τη δήλωση, μπορείτε να θεωρηθείτε ότι αποδεχθήκατε σιωπηρά.
Νέες Προθεσμίες — Παράταση για Εξωτερικό
Η βασική προθεσμία αποδοχής ή αποποίησης παραμένει 4 μήνες από τη γνώση της επαγωγής, αλλά για κληρονόμους εκτός Ελλάδας ή όταν ο θανών κατοικούσε στο εξωτερικό, αυξάνεται στους 12 μήνες (από 6).
Η προθεσμία δήλωσης φόρου κληρονομιάς παραμένει στους 9 μήνες, με δυνατότητα παράτασης για 3 ακόμη μήνες σε σύνθετες περιουσίες.
Για ανηλίκους και υπό δικαστική συμπαράσταση, η προθεσμία αρχίζει από την ενηλικίωση ή τη λήξη της συμπαράστασης.
Φορολογικές Αλλαγές 2026 — Νέες Κλίμακες
Παράλληλα με τον Ν. 5303/2026, οι φορολογικές κλίμακες (ν. 5193/2025) ευνοούν τις οικογενειακές κληρονομιές:
- Κατηγορία Α΄ (σύζυγος, τέκνα, εγγόνια): αφορολόγητο 200.000€ (από 150.000€)
- Κατηγορία Β΄ (γονείς, αδέλφια): αφορολόγητο 50.000€ (από 30.000€)
- Κατηγορία Γ΄ (λοιποί): αφορολόγητο 10.000€ (από 6.000€)
- Πλήρης απαλλαγή πρώτης κατοικίας έως 250.000€ ανά τέκνο/σύζυγο
- Νέα έκπτωση 50% για αγροτική γη που διατηρείται σε χρήση 10 έτη
- Έκπτωση 30% για μικρομεσαία οικογενειακή επιχείρηση που συνεχίζει η οικογένεια
Δικαιώματα Επιζώντος Συζύγου & Συντρόφου
Ο επιζών σύζυγος ενισχύεται: 1/4 της κληρονομιάς συν την κύρια κατοικία ισόβια όταν συντρέχει με τέκνα. Χωρίς τέκνα, 1/2 της κληρονομιάς συν το συζυγικό σπίτι κατά πλήρη κυριότητα.
Αναγνώριση κληρονομικών δικαιωμάτων στον σύντροφο συμφώνου συμβίωσης (διάρκεια ≥ 2 ετών). Λαμβάνει τα ίδια δικαιώματα με σύζυγο. Για ομόφυλα ζευγάρια, με τον ν. 5089/2024, πλήρη δικαιώματα.
Νόμιμη Μοίρα — Νέοι Κανόνες
Η νόμιμη μοίρα παραμένει στο 1/2 της εξ αδιαθέτου μερίδας, αλλά εισάγονται κρίσιμοι νέοι κανόνες:
Δυνατότητα συμβατικής παραίτησης (βλ. κεφάλαιο για κληρονομικές συμβάσεις).
Νέοι λόγοι αναξιότητας: ενδοοικογενειακή βία με αμετάκλητη ποινική απόφαση, οικονομική εκμετάλλευση ηλικιωμένου, παραμέληση φροντίδας ασθενούς γονέα.
Η αγωγή μέμψης νόμιμης μοίρας εντός 5 ετών (από 10 παλαιότερα).
Ψηφιακή Περιουσία & Κρυπτονομίσματα
Νέοι κανόνες ρυθμίζουν τη μεταβίβαση ψηφιακής περιουσίας: λογαριασμοί σε πλατφόρμες, κρυπτονομίσματα, NFTs, ψηφιακές βιβλιοθήκες, domain names, ηλεκτρονικά πορτοφόλια.
Συνιστάται σύνταξη «ψηφιακής διαθήκης» — κατάλογος ψηφιακών στοιχείων με κωδικούς σε ασφαλή χώρο.
Για κρυπτονομίσματα: η μη γνωστοποίηση seed phrases σημαίνει οριστική απώλεια. Έλληνες κάτοχοι κρυπτο άνω των 50.000€ υποχρεούνται να περιλάβουν οδηγίες σε διαθήκη ή ασφαλή κατάθεση.
Διασυνοριακές Κληρονομιές — Κανονισμός 650/2012
Με τον Κανονισμό 650/2012 ΕΕ, οι διασυνοριακές κληρονομίες υπάγονται στο δίκαιο της συνήθους διαμονής του θανόντος, εκτός ρητής επιλογής εθνικού δικαίου σε διαθήκη.
Εκδίδεται το Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό Κληρονομίας, αυτόματα αναγνωριζόμενο σε όλα τα κράτη μέλη.
Τι Πρέπει να Κάνετε Τώρα υπό τον Ν. 5303/2026
Ο νέος νόμος δημιουργεί ευκαιρίες αλλά και υποχρεώσεις:
- Επανεξετάστε τη διαθήκη σας υπό τα νέα ερμηνευτικά πλαίσια
- Εξετάστε αν συμφέρει κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου αντί διαθήκης
- Σκεφθείτε σύμβαση παραίτησης για ομαλή ενδοοικογενειακή διανομή
- Εξετάστε σύμφωνο συμβίωσης για κληρονομικά δικαιώματα συντρόφου
- Αν είστε ανήλικος κληρονόμος (μέσω γονέων), επωφεληθείτε από αυτοδίκαιο ευεργέτημα απογραφής
- Σε υπερχρεωμένη κληρονομία, εξετάστε τη νέα ταχύτερη δικαστική εκκαθάριση
- Για ακίνητα στο εξωτερικό, ζητήστε Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό Κληρονομίας
Συχνές Ερωτήσεις
Σχεδιάζετε Κληρονομικό Πρόγραμμα υπό τον Ν. 5303/2026;
Συντάσσουμε διαθήκες, κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου, συμβάσεις παραίτησης και ψηφιακά κληρονομικά σχέδια σύμφωνα με το νέο πλαίσιο.